Roque Dalton

May lungkot sa iyong paglisan.
Na nag-iiwan ng tanong:

Saan ba tayo patutungo?

kung sa bawat galaw natin

maski ang kahingahan ng sariling hangin

ay may pagtatangkang lagutin

ang ating hininga.

Tulad ni Bonifacio, tulad ng maraming Bonifacio.

Ngunit hindi kinakailangang humantong sa paninisi.

Hindi kailangang sundan ang pagkakamali.

Sapagka't kinakatam natin ang kahoy ng Tagumpay,

at ang nakatam na salubsob ng kahoy ay sinusunog natin,

ipinambabaga sa mga sulo ng maayang bukas.

May aral sa bawat kasaysayan, humuhulma tayo ng

isang mundong ganap na malaya't matiwasay.

Sinabi mong "Ang Tula, tulad ng tinapay, ay para sa lahat."

Naniniwala ako. Naniniwala ako.

Ngunit, ibabalik ko, "Ang Buhay, tulad ng tula, ay para sa lahat."

Tulad Mo.

Serbidora*

Samantalang tumitikatik
ang pitlag ng aming mga atay,
nilalasing mo naman ang iyong sarili
sa antok at pagod.
Nakatingala sa mga agiw
na nakakumot sa mga lumang kagamitang
palamuti sa iyong munting kulungan.
Araw-tanghali-gabi,
ang mga bitukang kumakalam
mga pusong nasakal nasasakal sinakal
mga tagumpay ng sandali
mga libog na nanggagalaiti,
ang hiwaga sa iyong bilugang mga mata.
Nilalango mo ang iyong sarili
sa mga usok at upos
ng nilalagot na sigarilyo
sa mga musikang naglilipat dibdib
sa mga tadhanang
ang mga lilisan sa iyong kulungan
ay maaaring manakawan
mapatay
mapagnasaan
masagasaan
mabendisyunan ng dasal
kinabukasan.


Ikaw, ang anghel sa mga sandali
ng paglimot at tagumpay.
Ikaw, na nag-aabot ng malanding
kurba ng ginintuang pait.
Ikaw, ang gabay sa umiikot
nanlalabong mga sandali.


Salamat sa iyong ngiti.
Ang iyong alaala
ang magpapatunay
na may gabay na hatid
ang bawat karaniwang hininga
sa buhay ng bawat isa.




*kay Ate Serbidora, na abalang nagsilbi sa amin, duon sa Fifties
sa PUP Sta. Mesa.

Tandaan Nating Hindi Tayo Nanlilimos*

gayong walang anu-ano nilang inagaw
ang nagdurugtong sa ating mga naghihingalong hininga
mga stetoscope, hiringgilya't gamot panlunas
sa karamdamang minsang masayaran ng galing
at kadalasang halikan ng lagim
mga kamay na walang alinlangang kumalinga
sa tulad nating pinagdadamutan ng buhay
gayong walang anu-anong inagaw
nilang mga unipormadong halimaw
silang panatiko ng panggigipit at pagpaslang
ang apatnapu't tatlong nagdurugtong
ng ating naghihingalong hininga
gayong inagaw nang walang anu-ano
nilang pinagagana ng pulbura ang ulo
anong hakbang mayroon tayo?

heto, tandaaan natin:
ang hustisya'y hindi nakakamit sa panlilimos
sa bisa ng sama-samang pagkilos
at pagbibigkis lakas, tayo ang tutubos!
tandaan nating hindi tayo nanlilimos.


*Alay sa MORONG 43 at lahat ng bilanggong pulitikal
dito sa dayukdok nating sistema.

Ang Tula Sa "Talahib"

Talahib

Talahib tayong nakahalik sa mga lupa.

Humihiwa sa mga kaluluwa

At balat ng naghuhumindig na gusali

Ng kawalan at kawalang katuturan.

Nakapupuwing tayo’t ipinagkakanulo.

Binubunot kung sakaling sagwil na’t sagabal

Sa nananatiling sistemang karnabal.

Ngunit nag-iiwan tayo ng sugat

Sa minanhid-ganid nilang balat.

Binubuwal tayo nguni’t hindi nadadaig.

Talahib tayong walang biyaya ng dilig

Kundi hamog ng mapagkalingang

Liwayway.

Talahib tayong nakahalik sa mga lupa.

Nag-uusbungan, nakakalat, nagmamasid.

Malaya tayong nakadungaw

Malaya tayong gumagalaw

Sa mga ligalig at pag-ibig ng paligid.

Talahib tayong hindi napapatay

Ng apoy ng tugatog at bigwas ng matatayog.

Talahib tayong hindi maglalaho

Uusbong tayo at lalago

Hadlangan man ng lagablab ng impiyerno.

Talahib tayong magpapatuloy.

--M.J. Rafal

Minsan

Minsan pinangarap kong maging bakal.
Para maging punglo
na tutugis at lalangoy
sa utak at dibdib
ng mga ganid at demonyo.
Minsan.
Ang minsan ko'y segu-segundong umiiral.
Minsan
na segu-segundong bumubukal.

May Ngitngit Sa Kubol*

Duon sa kubol nakasalampak kami
sa sahig na sinapinan ng banig
nakasalamapak kami walang upuan
o bangkito
nag-aaral nakikinig nakikibahagi
nakasalampak kami aywan lamang sila
duon sa palasyong katapat namin
silang alpombra ang sahig
sopa na inangkat sa malayong lupain
malamig na silid masarap na buhay
ng pagsasamantala't panggagago
kami sa kubol nakasalampak
nakikinig sa mga tinig
ng mga dakilang manggagawa
nakasalampak sa loob ng kubol
kubol na buholbuhol ang kawad
ng koryente
kubol na tagpitagping tarpolina
ang panghawan sa tinik ng hangin
kubol na isang buwan nang nakatindig
kubol na hindi padadaig
duon kami nakikinig
sila sa palasyo malamig
malamig na bangkay na minanhid
ng ganid na pamumuhay
malamig na bangkay na minanhid
ng ganid na pamumuhay
malamig na bangkay na minanhid
ng ganid na pamumuhay
kami sa mga susunod na araw
'di mananatiling nakasalampak
tatayo maglalakad magmamartsa
tangan ang mga sulo
tapos na kaming makinig
makikiniig na kami sa mga lansangan
naghuhumindig na bulto ng pag-uusig
sa kanila sila sa palasyong malamig
sila ang sasalampak, babagsak
sa kanilang alpombrang sahig
malamig na bangkay
sa palasyong aangkinin
ng mga nasa kubol.


*Tulang alay sa ABS-CBN IJM Workers Union.
Kayo ang "tunay" na Patrol ng Pilipino.
Salamat sa liwanag niyo, at sa bisa ng dakilang Unyonismo.

Tuhog*

Tinuhog nila ang lahat ng atin.
Pinagdamutan tayo
ng sariling hiningang inialay
natin sa mga lenteng bumubuhay
sa mga mata ng mamamayan.
Inagaw ang kakayahan
na kaluluwa ng kanilang kayamanan.

Tinuhog nila ang lahat ng atin.
Ang panganay kong magtatapos
na sana ngayong taon.
At ang bunso kong walang masusuot,
ngayong darating na pasko,
na bagong tisert at pantalon.
Tinuhog nila ang mga ngiti
sa pamilya kong naghuhumpakan
na ang mga pisngi.

Tinuhog nila ang lahat ng atin.
Walang itinira kundi dangal at prinsipyong
hindi nila kailanman maaangkin.
Tinuhog ang lakas na ilang taon
nating inihandog kahit kakabug-kabog
ang dibdib sa mga sinabakang sitwasyon
at mahalagang pagkakataon.
Wala silang itinira. Wala ni isa.

Tinuhog nila ang lahat ng atin.
Mayroon tayong dapat bawiin.
Hindi ito panghihingi 'pagka't
atin ang talagang atin.
Karapatan na hindi ipagpapaliban.
Kaya't heto ang kubol na alay
natin sa harap ng kanilang tarangkahan.
Mananatili ito.
Bumagyo man ng mga punglo
at magtawag ng mga maligno
ang ganid na kampon ng kapitalismo.


*Tulang alay sa ABS-CBN IJM Workers Union.
Kayo ang "tunay" na Patrol ng Pilipino.
Salamat sa liwanag niyo, at sa bisa ng dakilang Unyonismo.