paalis na ako ng bahay
at iniisip kong baka, baka lang naman
ma-trapik ako
linsyak, paano kung ma-late ako?
hindi naman ako aasenso
kung atrasado ang dating ko
dahil sa lintik na siksikan sa trapiko
hindi ako uunlad,
hindi ito pag-unlad
at talagang kabobohan na senyales
daw
ito ng lumalagong ekonomiya
mas gusto kong maglakad
at kumaliwa
kapag pula na ang idinidikta
ng traffic lights
papunta sa daan na di nila
makikita.
Ipinapakita ang mga post na may etiketa na Pakikibaka. Ipakita ang lahat ng mga post
Ipinapakita ang mga post na may etiketa na Pakikibaka. Ipakita ang lahat ng mga post
Biyernes, Setyembre 13, 2013
Ipaliwanag Natin Sa Kanila Ang Salitang Soberanya
unang-una, hindi ito sobre, hindi ito sorbetes, hindi iyo o kanya
walang higit na salita na makahahawig dito maliban sa laya
parang ibon man, may layang lumipad, naghahangad
ng sariling pugad na hindi hinabi ng banyagang mga sagad
sa kapusukan at katakawan, na bumubuwelong iprito
sakaling malingat sa nararapat na pag-iingat
parang higad na inagawan ng sanga, wala nang ugat
ang mga uusbong na pakpak sa kanyang balikat
hindi na siya makalilipad at magiging marikit
at siya'y mapipiit sa tuka at kuko ng lintik na makulit
na agilang mahilig sa pagkalahig sa mga lupaing maliit
ikalawa, ang soberanya ay higit pa sa teritoryo
higit pa sa kawaling may adobong walang toyo
higit sa aabuting alingawngaw ng malungkot na simboryo
ang soberanya'y tagos sa salitang ikaw at ako: tayo
hindi sila ang magtatakda ng sukat at tugma ng lupa
hindi sila ang ube sa halo-halo o ang sabaw ng tinola
hindi sila ang tinapa, ang banig, ang protesta
kundi ikaw at tayo at ang siyamnapu't pitong milyong deboto
ng salitang Filipino na ang "F" ay "P" kapag lumabas sa labi
panghuli, ano pa ang aking masasabi kundi pagsasarili
huwag kang green, hindi iyon ang gusto kong sabihin
pagsasarili dahil alam naman natin kung paano maglakad
dahil may mga paa tayong ipinanganak ng kasaysayan
pagsasarili dahil may mga mata tayong nakatingin
sa bukas at inaral ang praktika sa pabrika ng katotohanan
pagsasarili dahil may mga kamao tayong nakasusuntok
nakakatangan ng baril, nakaaasinta, itinututok
sa mahihilig yumurak sa dangal at kasarinlan
at hindi alam ang soberanya, ang ating mga dahilan.
walang higit na salita na makahahawig dito maliban sa laya
parang ibon man, may layang lumipad, naghahangad
ng sariling pugad na hindi hinabi ng banyagang mga sagad
sa kapusukan at katakawan, na bumubuwelong iprito
sakaling malingat sa nararapat na pag-iingat
parang higad na inagawan ng sanga, wala nang ugat
ang mga uusbong na pakpak sa kanyang balikat
hindi na siya makalilipad at magiging marikit
at siya'y mapipiit sa tuka at kuko ng lintik na makulit
na agilang mahilig sa pagkalahig sa mga lupaing maliit
ikalawa, ang soberanya ay higit pa sa teritoryo
higit pa sa kawaling may adobong walang toyo
higit sa aabuting alingawngaw ng malungkot na simboryo
ang soberanya'y tagos sa salitang ikaw at ako: tayo
hindi sila ang magtatakda ng sukat at tugma ng lupa
hindi sila ang ube sa halo-halo o ang sabaw ng tinola
hindi sila ang tinapa, ang banig, ang protesta
kundi ikaw at tayo at ang siyamnapu't pitong milyong deboto
ng salitang Filipino na ang "F" ay "P" kapag lumabas sa labi
panghuli, ano pa ang aking masasabi kundi pagsasarili
huwag kang green, hindi iyon ang gusto kong sabihin
pagsasarili dahil alam naman natin kung paano maglakad
dahil may mga paa tayong ipinanganak ng kasaysayan
pagsasarili dahil may mga mata tayong nakatingin
sa bukas at inaral ang praktika sa pabrika ng katotohanan
pagsasarili dahil may mga kamao tayong nakasusuntok
nakakatangan ng baril, nakaaasinta, itinututok
sa mahihilig yumurak sa dangal at kasarinlan
at hindi alam ang soberanya, ang ating mga dahilan.
Pagkasadsad Ng U.S. Guardian Sa Tadyang Ng Tubbataha, Humawak Ng Granada Ang Mga Isda At Naghapag Ng Labanan Ang Bahura
magiging puntod ang iyong lapag
at sitsirya ng mga isda
ang mga katawan nilang gugutayin
ng mga alon at bahura
wala tayong pakinabang sa kanila
maliban sa wala naman talaga,
sila sa atin ay higit pa sa dangal
at soberanyang ginagahasa
kaya't huwag mangangamba,
Tubbataha, tahan na
sa pagtutuos ng mali sa tama
at maliit sa dambuhala
magiging puntod ang iyong lapag
at sitsirya ng mga isda
ang mga katawan nilang gugutayin
ng mga alon at bahura
at sitsirya ng mga isda
ang mga katawan nilang gugutayin
ng mga alon at bahura
wala tayong pakinabang sa kanila
maliban sa wala naman talaga,
sila sa atin ay higit pa sa dangal
at soberanyang ginagahasa
kaya't huwag mangangamba,
Tubbataha, tahan na
sa pagtutuos ng mali sa tama
at maliit sa dambuhala
magiging puntod ang iyong lapag
at sitsirya ng mga isda
ang mga katawan nilang gugutayin
ng mga alon at bahura
Linggo, Marso 10, 2013
Sa Ilalim Ng Langit
Sabi ng isang makata: Walang sinuman ang ligtas sa ilalim ng langit.*
Siguro nga. Pansinin kung paano kumakalas sa katawan ang mga hininga
Sa iglap na sandali ng pagkakalingat, o kawalang ingat, o kahit
Ng mga pag-iingat na sinusuklian ng panunumbat—sinisibat, gumugulantang
Kahit sa pinakamaiingay na pagtitipon ang isang batang sinalo ng semento
Sa gitna ng mga naghuhuramentadong tradisyon ng salubong at protesta
Sa malas na hula, parang naudlot na pagkukulay nang mabakli ang krayola.
At namalas, sa kamalas-malasan, ng laksa-laksang inakit
Ng pailaw at sayawan ang dugo sa kanilang mga kamay.
Sino nga ba ang ligtas sa ilalim ng langit?
Ang mga bato, tinatapyasan ng ulan sa mahabang pagdantay.
Ang mga dahon, kinakatasan ng pagpapala ng kunot-noong araw.
Ang mga puno, kinakalbo ng hangin-hininga ng nababasag na ulap.
Ang mga lupa, sumasalo ng bigat ng mga damdamin at paghahanap.
Sino kung gayon ang ligtas sa ilalim ng langit? Marahil, wala nga, wala marahil.
Maaaring ikaw ang sumalo ng tingga na nagtago sa usok
At bumulusok, nakatutok sa tuktok ng iyong ulo o sa batok
Na pinasasakit ng kolesterol sa balat ng lechon at manok, ikaw ang biktima.
Maaring siya naman ang salarin, na inaaliw ang sarili sa pag-usal ng dasal:
Nawa’y itakwil ng bigas at baryang isinaboy, ng mga bilog na prutas at belekoy
Ang malas sa paligid at suluk-sulok ng tahanang nagsusumamo sa pag-unlad.
O maaaring ako, ang salarin at biktima, at wala kang tulang mababasa
Mula sa akin, at wala ka naman talagang binabasa sa kasalukuyan
Kundi bula at hinala at mga alaalang kalilimutan ng panahon.
Dahil hindi ka ligtas sa ilalim ng langit—ano ang bago sa bagong taon?
Katulad ba ni Stephanie, tinamaan ka ng ligaw na balang hindi nagbaligtad ng damit
Kaya nga’t naligaw at napiit sa mumunting katawan; katulad ni Stephanie,
Ikinahon ka ba sa lumalangitngit na kuwadrong daigdig ng walang saysay na ngitngit?
Katulad mo ba silang tinatakasan ng bait? Oo, wala nga’ng ligtas sa ilalim ng langit—
Kahit mga damdaming umaasam, pinupunit; maski kamusmusa’y ipinagkakait.
(*pasintabi sa linyang “No one is safe under heaven.” ni Mark Angeles
at sa kanyang tulang Full Metal Jacket.)
Siguro nga. Pansinin kung paano kumakalas sa katawan ang mga hininga
Sa iglap na sandali ng pagkakalingat, o kawalang ingat, o kahit
Ng mga pag-iingat na sinusuklian ng panunumbat—sinisibat, gumugulantang
Kahit sa pinakamaiingay na pagtitipon ang isang batang sinalo ng semento
Sa gitna ng mga naghuhuramentadong tradisyon ng salubong at protesta
Sa malas na hula, parang naudlot na pagkukulay nang mabakli ang krayola.
At namalas, sa kamalas-malasan, ng laksa-laksang inakit
Ng pailaw at sayawan ang dugo sa kanilang mga kamay.
Sino nga ba ang ligtas sa ilalim ng langit?
Ang mga bato, tinatapyasan ng ulan sa mahabang pagdantay.
Ang mga dahon, kinakatasan ng pagpapala ng kunot-noong araw.
Ang mga puno, kinakalbo ng hangin-hininga ng nababasag na ulap.
Ang mga lupa, sumasalo ng bigat ng mga damdamin at paghahanap.
Sino kung gayon ang ligtas sa ilalim ng langit? Marahil, wala nga, wala marahil.
Maaaring ikaw ang sumalo ng tingga na nagtago sa usok
At bumulusok, nakatutok sa tuktok ng iyong ulo o sa batok
Na pinasasakit ng kolesterol sa balat ng lechon at manok, ikaw ang biktima.
Maaring siya naman ang salarin, na inaaliw ang sarili sa pag-usal ng dasal:
Nawa’y itakwil ng bigas at baryang isinaboy, ng mga bilog na prutas at belekoy
Ang malas sa paligid at suluk-sulok ng tahanang nagsusumamo sa pag-unlad.
O maaaring ako, ang salarin at biktima, at wala kang tulang mababasa
Mula sa akin, at wala ka naman talagang binabasa sa kasalukuyan
Kundi bula at hinala at mga alaalang kalilimutan ng panahon.
Dahil hindi ka ligtas sa ilalim ng langit—ano ang bago sa bagong taon?
Katulad ba ni Stephanie, tinamaan ka ng ligaw na balang hindi nagbaligtad ng damit
Kaya nga’t naligaw at napiit sa mumunting katawan; katulad ni Stephanie,
Ikinahon ka ba sa lumalangitngit na kuwadrong daigdig ng walang saysay na ngitngit?
Katulad mo ba silang tinatakasan ng bait? Oo, wala nga’ng ligtas sa ilalim ng langit—
Kahit mga damdaming umaasam, pinupunit; maski kamusmusa’y ipinagkakait.
(*pasintabi sa linyang “No one is safe under heaven.” ni Mark Angeles
at sa kanyang tulang Full Metal Jacket.)
Si Johnny, Iyong Aktibista, Iyong Hinuli Isang Gabi
Mabait pong bata ‘yang si Johnny, mahusay raw sa eskuwela, sabi-sabi.
Lalo na sa Math saka History. Lagi rin pong kasama sa top ng klase.
Ewan kung bakit nga ba hinuli ng mga mamang diretso ang likod, isang gabi.
Wala naman pong bisyo ‘yan maliban sa kompyuter. Dito kasi
Sa amin, uso ang Piso Net; maghuhulog ng piso, makakalarga na sa FB
O sa mga Dota-dota at iba pa. Pero ‘yan pong si Johnny, iba po ang hilig.
1st college pa lang po iyan, kumukuha ng Sociology, ang mga binabasa, di ko makalahig.
May nakita po ako, isang araw, Pinoy Weekly ang nakalagay. Tapos isa pa, PADEPA.
Meron ding, PKP ba ‘yun? Saka mga website na panay kamao saka puro pula.
Madalas po, pag nakikita ko s’ya, may picture na iniiba, Photoshop tawag doon, di ba?
Di ‘yan masalita si Johnny. Wala nga’ng kaibigan na malapit, kaya sa sulok ‘yan palagi.
Dito ‘yan palagi sa shop, kaya madalas kong nakakausap. Wala kasi silang kompyuter sa bahay.
Uuwi lang kapag tinawag na ni Aling Goria, ‘yung manikurista niyang nanay.
Iyong tatay raw ni Johnny, si Mang Andeng, dinukot daw isa gabi, lider daw kasi ‘yun sa mga rali.
Tapos, banggit n’ya minsan, baka mahinto na s’ya next sem. ‘Yan e nung magpa-print s’ya
Ng mga parang diyaryo ang itsura, tapos ang nakalagay: JUNK CYBERCRIME LAW!
Akibista raw ‘yan, kaya ganyan, sabi ni Mang Samuel. Pero iniisip ko, di naman s’ya nanggugulo,
Siya nga lang pinakamatino dito sa shop. Lahat ng ‘andito, puro Putangina
At Bwakanangina ang nasa bunganga, lalo na kapag naglalaro ng Dota. Opo, bantay lang po
Ako rito, galing akong probinsya. Pag gagamit, sa akin po sila nagpapapalit ng barya.
Namimiss ko na nga po si Johnny, wala na kasing matino dito sa shop. Walang makausap.
Puro mga nakikipag-chat lang. ‘Yung may kausap na porener, tapos nag-iipit ng suso
‘Yung ‘andito, minsan bakla pero madalas ‘yung Ale d’yan sa kanto na ang tawag e Sekretarya:
Sekretarya daw ng United Nations. Ay, basta! Basta miss ko na si Johnny, saka yung mga post
Niya sa FB . Andami ko kasing natututunan sa kanya, 1st year hayskul lang ako, di ako nakatapos.
Kumusta na kaya s’ya? Teka, kaninang umaga ho, may nakitang bangkay dun sa estero.
Di na makilala, puro paso, tapos hubad-baro. Parang si Johnny nga e, parang si Johnny,
‘Yung kumukuha ng Sociology, ‘yung aktibista, ‘yung hinuli isang gabi, nung isang gabi.
Lalo na sa Math saka History. Lagi rin pong kasama sa top ng klase.
Ewan kung bakit nga ba hinuli ng mga mamang diretso ang likod, isang gabi.
Wala naman pong bisyo ‘yan maliban sa kompyuter. Dito kasi
Sa amin, uso ang Piso Net; maghuhulog ng piso, makakalarga na sa FB
O sa mga Dota-dota at iba pa. Pero ‘yan pong si Johnny, iba po ang hilig.
1st college pa lang po iyan, kumukuha ng Sociology, ang mga binabasa, di ko makalahig.
May nakita po ako, isang araw, Pinoy Weekly ang nakalagay. Tapos isa pa, PADEPA.
Meron ding, PKP ba ‘yun? Saka mga website na panay kamao saka puro pula.
Madalas po, pag nakikita ko s’ya, may picture na iniiba, Photoshop tawag doon, di ba?
Di ‘yan masalita si Johnny. Wala nga’ng kaibigan na malapit, kaya sa sulok ‘yan palagi.
Dito ‘yan palagi sa shop, kaya madalas kong nakakausap. Wala kasi silang kompyuter sa bahay.
Uuwi lang kapag tinawag na ni Aling Goria, ‘yung manikurista niyang nanay.
Iyong tatay raw ni Johnny, si Mang Andeng, dinukot daw isa gabi, lider daw kasi ‘yun sa mga rali.
Tapos, banggit n’ya minsan, baka mahinto na s’ya next sem. ‘Yan e nung magpa-print s’ya
Ng mga parang diyaryo ang itsura, tapos ang nakalagay: JUNK CYBERCRIME LAW!
Akibista raw ‘yan, kaya ganyan, sabi ni Mang Samuel. Pero iniisip ko, di naman s’ya nanggugulo,
Siya nga lang pinakamatino dito sa shop. Lahat ng ‘andito, puro Putangina
At Bwakanangina ang nasa bunganga, lalo na kapag naglalaro ng Dota. Opo, bantay lang po
Ako rito, galing akong probinsya. Pag gagamit, sa akin po sila nagpapapalit ng barya.
Namimiss ko na nga po si Johnny, wala na kasing matino dito sa shop. Walang makausap.
Puro mga nakikipag-chat lang. ‘Yung may kausap na porener, tapos nag-iipit ng suso
‘Yung ‘andito, minsan bakla pero madalas ‘yung Ale d’yan sa kanto na ang tawag e Sekretarya:
Sekretarya daw ng United Nations. Ay, basta! Basta miss ko na si Johnny, saka yung mga post
Niya sa FB . Andami ko kasing natututunan sa kanya, 1st year hayskul lang ako, di ako nakatapos.
Kumusta na kaya s’ya? Teka, kaninang umaga ho, may nakitang bangkay dun sa estero.
Di na makilala, puro paso, tapos hubad-baro. Parang si Johnny nga e, parang si Johnny,
‘Yung kumukuha ng Sociology, ‘yung aktibista, ‘yung hinuli isang gabi, nung isang gabi.
Miyerkules, Enero 2, 2013
Amanat
Hinuhulma sa libog, sinusukat sa alindog.
Ang mga tulad mo'y ikinakahon, binabaog
nitong lipunang itinubog sa titi at karog.
Ang mga tulad mo'y ikinakahon, binabaog
nitong lipunang itinubog sa titi at karog.
(para sa dalagang ginahasa sa loob ng bus
ng 6 na kalalakihan sa Delhi, India
noong Disyembre 16, 2012)
Martes, Enero 1, 2013
Tatlong Taon At Mailap
may kaibhan ang manatiling dilat sa panahong naninigid
sa paligid ang lansa ng mga hininga at hugong ng traktora
at manatiling mulat sa mga yugtong lumisan na ang lagim
at nananatiling maitim ang lupang dapat ay kayumanggi
dilat ang mga matang nahabag't naluha sa mga eksenang
hinuhukay mula sa balakang ng bundok ang mga lasog
na katawang nagpulbo ng alikabok at mga matang tinakasan
ng takot at sumamo: pumailanlang sa mga basag na ulap
mulat ang mga matang hindi lamang mata kundi maging
mga kamay at paa, pawis at tinig ang inilalaan sa pagsungkit
sa katarungang ibinitin sa tuktok ng kawalang-katiyakan
at mga katiyakang nawawala: mga tala sa napipilas na sandali
---
tatlong taon mula noon
maririnig mo ang garalgal ng backhoe
habang inimumuwestra ang pagiging tila
isa nitong higanteng pala
na maglilibing sa mga naghahanap ng makakain
at maghahanap sa mga inilibing ng mga nagnanakaw
ng kanin
sa hapag ng kasalatan
---
kumusta ang lupa kunsaaan sila huling nadatnan?
umuusbong kaya ang mga sibol ng rosas?
kahit talahib ba'y nawalan ng katuturan?
o tigmak pa rin sa kawalan
tulad ng mga tisert at pantalong
napunit sa kalmot ng punglo?
---
limampu at walo
isa at isa ay tatlo
pilosopo!
isa sa limampu ay katwiran
at ang katwiran ay daigdig
na may danas at lunas
ningas!
---
tatlong taon mula ngayon
ay anim na taong paggunita
sa malagim na trahedyang
ang nagtampok sa atin
sa History Channel
nagtampok sa atin ng mga kaluskos
sa senado at kongreso
ukol sa pagbura at pagtutol
sa mga dinastiyang politikal
at mga pribadong hukbong
kontrolado't ipinisi
ng mga sabik sa kapangyarihan
at uhaw sa dugo at laman
nagtampok sa ating mga sarili
ng kilabot at takot
at bangungot at simangot
at gusot at lambot--
walang nangyari
---
walang nangyayari
at mangyayari kung mananatiling
tula at habag
ang mga pagbabakasali
at paghahanap
---
kaganapan ang sumapi
sa mga talampakan at kamaong
sunog sa lansangan
ng tunggalian
---
mga biktima:
Genalyn Tiamson - asawa ni Esmael Mangudadatu.
Eden Mangudadatu - kapatid ni Esmael Mangudadatu.
Rowena Mangudadatu - pinsan ni Esmael Mangudadatu.
Manguba Mangudadatu - tiyahin ni Esmael Mangudadatu.
Faridah Sabdulah - abugado
Farida Mangudadatu - bunsong kapatid ni Esmael Mangudadatu.
Farina Mangudadatu - kapatid ni Esmael Mangudadatu.
Concepcion “Connie” Brizuela - abugado.
Cynthia Oquendo - abugado.
Catalino Oquendo - ama ni Cynthia Oquendo.
Rasul Daud - driver.
Alejandro "Bong" Reblando - Manila Bulletin.
Henry Araneta - DZRH.
Napoleon “Nap” Salaysay - DZRO.
Bartolome “Bart” Maravilla - Bombo Radyo.
Jhoy Dojay - Goldstar Daily.
Andy Teodoro - Mindanao Examiner & Central Mindanao Inquirer.
Ian Subang - Mindanao Focus.
Leah Dalmacio - Mindanao Focus.
Gina Dela Cruz - Mindanao Focus.
Maritess Cablitas Mindanao Focus.
Neneng Montano - Saksi.
Victor Nuñez - UNTV.
McDelbert "Macmac" Arriola - UNTV cameraman.
Jolito Evardo - UNTV editor.
Daniel Tiamson - UNTV driver Reynaldo.
Reynaldo Momay - Koronadal-based journalist.
Rey Merisco - Koronadal-based journalist.
Ronnie Perante - Koronadal-based journalist.
Jun Legarta - Koronadal-based journalist.
Val Cachuela - Koronadal-based journalist.
Santos "Jun" Gatchalian - Davao-based journalist.
Joel Parcon - Freelance journalist.
Noel Decena - Freelance journalist.
John Caniba - Freelance journalist.
Art Betia - Freelance journalist.
Ranie Razon - Freelance journalist.
Archie Ace David - Freelance journalist.
Fernanado "Ferdz" Mendoza - Freelance driver.
Eduardo Lechonsito - Tacurong City, Sultan Kudarat government employee.
Cecille Lechonsito - asawa ni Eduardo Lechonsito.
Mercy Palabrica - katrabaho ni Eduardo Lechonsito.
Daryll delos Reyes - katrabaho ni Eduardo Lechonsito.
Wilhelm Palabrica - driver.
---
KATARUNGAN!
sa paligid ang lansa ng mga hininga at hugong ng traktora
at manatiling mulat sa mga yugtong lumisan na ang lagim
at nananatiling maitim ang lupang dapat ay kayumanggi
dilat ang mga matang nahabag't naluha sa mga eksenang
hinuhukay mula sa balakang ng bundok ang mga lasog
na katawang nagpulbo ng alikabok at mga matang tinakasan
ng takot at sumamo: pumailanlang sa mga basag na ulap
mulat ang mga matang hindi lamang mata kundi maging
mga kamay at paa, pawis at tinig ang inilalaan sa pagsungkit
sa katarungang ibinitin sa tuktok ng kawalang-katiyakan
at mga katiyakang nawawala: mga tala sa napipilas na sandali
---
tatlong taon mula noon
maririnig mo ang garalgal ng backhoe
habang inimumuwestra ang pagiging tila
isa nitong higanteng pala
na maglilibing sa mga naghahanap ng makakain
at maghahanap sa mga inilibing ng mga nagnanakaw
ng kanin
sa hapag ng kasalatan
---
kumusta ang lupa kunsaaan sila huling nadatnan?
umuusbong kaya ang mga sibol ng rosas?
kahit talahib ba'y nawalan ng katuturan?
o tigmak pa rin sa kawalan
tulad ng mga tisert at pantalong
napunit sa kalmot ng punglo?
---
limampu at walo
isa at isa ay tatlo
pilosopo!
isa sa limampu ay katwiran
at ang katwiran ay daigdig
na may danas at lunas
ningas!
---
tatlong taon mula ngayon
ay anim na taong paggunita
sa malagim na trahedyang
ang nagtampok sa atin
sa History Channel
nagtampok sa atin ng mga kaluskos
sa senado at kongreso
ukol sa pagbura at pagtutol
sa mga dinastiyang politikal
at mga pribadong hukbong
kontrolado't ipinisi
ng mga sabik sa kapangyarihan
at uhaw sa dugo at laman
nagtampok sa ating mga sarili
ng kilabot at takot
at bangungot at simangot
at gusot at lambot--
walang nangyari
---
walang nangyayari
at mangyayari kung mananatiling
tula at habag
ang mga pagbabakasali
at paghahanap
---
kaganapan ang sumapi
sa mga talampakan at kamaong
sunog sa lansangan
ng tunggalian
---
mga biktima:
Genalyn Tiamson - asawa ni Esmael Mangudadatu.
Eden Mangudadatu - kapatid ni Esmael Mangudadatu.
Rowena Mangudadatu - pinsan ni Esmael Mangudadatu.
Manguba Mangudadatu - tiyahin ni Esmael Mangudadatu.
Faridah Sabdulah - abugado
Farida Mangudadatu - bunsong kapatid ni Esmael Mangudadatu.
Farina Mangudadatu - kapatid ni Esmael Mangudadatu.
Concepcion “Connie” Brizuela - abugado.
Cynthia Oquendo - abugado.
Catalino Oquendo - ama ni Cynthia Oquendo.
Rasul Daud - driver.
Alejandro "Bong" Reblando - Manila Bulletin.
Henry Araneta - DZRH.
Napoleon “Nap” Salaysay - DZRO.
Bartolome “Bart” Maravilla - Bombo Radyo.
Jhoy Dojay - Goldstar Daily.
Andy Teodoro - Mindanao Examiner & Central Mindanao Inquirer.
Ian Subang - Mindanao Focus.
Leah Dalmacio - Mindanao Focus.
Gina Dela Cruz - Mindanao Focus.
Maritess Cablitas Mindanao Focus.
Neneng Montano - Saksi.
Victor Nuñez - UNTV.
McDelbert "Macmac" Arriola - UNTV cameraman.
Jolito Evardo - UNTV editor.
Daniel Tiamson - UNTV driver Reynaldo.
Reynaldo Momay - Koronadal-based journalist.
Rey Merisco - Koronadal-based journalist.
Ronnie Perante - Koronadal-based journalist.
Jun Legarta - Koronadal-based journalist.
Val Cachuela - Koronadal-based journalist.
Santos "Jun" Gatchalian - Davao-based journalist.
Joel Parcon - Freelance journalist.
Noel Decena - Freelance journalist.
John Caniba - Freelance journalist.
Art Betia - Freelance journalist.
Ranie Razon - Freelance journalist.
Archie Ace David - Freelance journalist.
Fernanado "Ferdz" Mendoza - Freelance driver.
Eduardo Lechonsito - Tacurong City, Sultan Kudarat government employee.
Cecille Lechonsito - asawa ni Eduardo Lechonsito.
Mercy Palabrica - katrabaho ni Eduardo Lechonsito.
Daryll delos Reyes - katrabaho ni Eduardo Lechonsito.
Wilhelm Palabrica - driver.
---
KATARUNGAN!
Bubog-pawis, Tipak Ng Lumad, Karit At Sambalilo
ang bubog-pawis sa kaniyang noo'y kanin sa iyong hapag
ang tipak ng lumad sa talampaka't palad--tinapay, tinapay
ang karit sa kaniyang balakang, seguridad ng iyong sikmura
ang sambalilong sira'y plato mong hindi hubad sa gutom
kung bakit kailangan nilang pagdusahan ang kanilang katuturan
na damitan ang iyong hapag-kainan, at handog mo'y bala't limusan.
ang tipak ng lumad sa talampaka't palad--tinapay, tinapay
ang karit sa kaniyang balakang, seguridad ng iyong sikmura
ang sambalilong sira'y plato mong hindi hubad sa gutom
kung bakit kailangan nilang pagdusahan ang kanilang katuturan
na damitan ang iyong hapag-kainan, at handog mo'y bala't limusan.
Isang Araw Mula Ngayon
tahimik pa rin sa iyong kuwarto.
kung paano mo ito iniwan
noong huli mong pagbisita,
walang nabago, kundi ang pagdami
ng alikabok sa kisame at ang paglagom
dito ng dilim kahit katanghalian.
naroroon pa rin ang mga aklat,
ang salansan na ikaw lamang ang nakaaalam.
ang gusot ng kumot at lungkot ng unan,
walang ipinag-iba sa kurtinang wala
nang alon. ang tsinelas mong magkatabi,
katulad pa rin ng dati, naghihintay
ng mga talampakang mahilig sa lakbayin.
tahimik pa rin sa iyong kuwarto.
bagamat kuyom na kuyom ang kamaong
nakalarawan sa nagtuklap na poster
sa binabalakubak mong dingding;
bagamat ang tatlong boteng nakatumba
sa paanan ng iyong papag ay pinamahayan
na ng ipis at gagamba. bagamat naglalamat
na ang ulirat ng mga tisert at pantalon
mong kinalinga ng plantsa. bagamat
sumisinghal ang alaala sa bawat sulok
at rurok ng iyong pahingahan,
umaasa pa rin kami, na isang araw,
isang araw mula ngayon, maririnig namin
ang mga yabag mo sa gitna ng hatinggabi,
kakatok sa pinto, hahalik sa pisngi, ngingiti,
katulad ng palagi mong ginagawa
noong hindi pa nakatala ang iyong ngalan
sa aming mga pangamba.
kung paano mo ito iniwan
noong huli mong pagbisita,
walang nabago, kundi ang pagdami
ng alikabok sa kisame at ang paglagom
dito ng dilim kahit katanghalian.
naroroon pa rin ang mga aklat,
ang salansan na ikaw lamang ang nakaaalam.
ang gusot ng kumot at lungkot ng unan,
walang ipinag-iba sa kurtinang wala
nang alon. ang tsinelas mong magkatabi,
katulad pa rin ng dati, naghihintay
ng mga talampakang mahilig sa lakbayin.
tahimik pa rin sa iyong kuwarto.
bagamat kuyom na kuyom ang kamaong
nakalarawan sa nagtuklap na poster
sa binabalakubak mong dingding;
bagamat ang tatlong boteng nakatumba
sa paanan ng iyong papag ay pinamahayan
na ng ipis at gagamba. bagamat naglalamat
na ang ulirat ng mga tisert at pantalon
mong kinalinga ng plantsa. bagamat
sumisinghal ang alaala sa bawat sulok
at rurok ng iyong pahingahan,
umaasa pa rin kami, na isang araw,
isang araw mula ngayon, maririnig namin
ang mga yabag mo sa gitna ng hatinggabi,
kakatok sa pinto, hahalik sa pisngi, ngingiti,
katulad ng palagi mong ginagawa
noong hindi pa nakatala ang iyong ngalan
sa aming mga pangamba.
Martes, Oktubre 30, 2012
Karma
Anong biyaya ng paghihiganti
ang ikinukubli ng pagkakataon?
Kung sino man ang nagpangalang 'Sandy'
sa bagyong sumasalanta, ngayon,
sa silangang bahagi ng lupain
ng gatas at pulot, anong ningning mayroon
ang humihimlay sa kaniyang bungo;
sino ang makapagsasabi, na ang buhangin
ay nagsasatubig, nag-aalimpuyo
upang iparanas ang lagim at hagupit
ng mga balang tumagos sa mga walang-
muwang na katahimikan ng mga sibilyan,
sa Gitnang Silangan, pulo-pulutong na hanay
ng mga isla sa Pasipiko, sa paanan ng Asya?
Ganap na batid ng kung anuman, o ng sinumang
may tangan ng nararapat: ibinabalik sa mapaniil
ang halakhak nito't paghihindik,
ito ang batas ng daigdig.
ang ikinukubli ng pagkakataon?
Kung sino man ang nagpangalang 'Sandy'
sa bagyong sumasalanta, ngayon,
sa silangang bahagi ng lupain
ng gatas at pulot, anong ningning mayroon
ang humihimlay sa kaniyang bungo;
sino ang makapagsasabi, na ang buhangin
ay nagsasatubig, nag-aalimpuyo
upang iparanas ang lagim at hagupit
ng mga balang tumagos sa mga walang-
muwang na katahimikan ng mga sibilyan,
sa Gitnang Silangan, pulo-pulutong na hanay
ng mga isla sa Pasipiko, sa paanan ng Asya?
Ganap na batid ng kung anuman, o ng sinumang
may tangan ng nararapat: ibinabalik sa mapaniil
ang halakhak nito't paghihindik,
ito ang batas ng daigdig.
Islogan Sa Nagpapanggap Na Makata
akbayan man, wala akong mahihita
baka magusot ang mamahalin mong barong
na handog ng naninilaw na tronong-gunggong
akbayan man, wala akong mapapala
walang pagkakaibigang namamagitan
sa ating dalawa:
ika'y balatkayo!
nagdadamit ng kupas na kamiso
gayong hilig mo'y imported na polo!
akbayan man, wala akong tiwala
sa tikas ng ipinamamarali mong nagawa
anak ng tinapa! nasaan ka nang sakalin ang laya?
akbayan! akbayan! huwag mo akong akbayan!
hindi mo kami kilala, wala kang kinikilala
kundi kumapit sa trono ng mga punyeta!
baka magusot ang mamahalin mong barong
na handog ng naninilaw na tronong-gunggong
akbayan man, wala akong mapapala
walang pagkakaibigang namamagitan
sa ating dalawa:
ika'y balatkayo!
nagdadamit ng kupas na kamiso
gayong hilig mo'y imported na polo!
akbayan man, wala akong tiwala
sa tikas ng ipinamamarali mong nagawa
anak ng tinapa! nasaan ka nang sakalin ang laya?
akbayan! akbayan! huwag mo akong akbayan!
hindi mo kami kilala, wala kang kinikilala
kundi kumapit sa trono ng mga punyeta!
Sabado, Setyembre 22, 2012
Labing-isang Taon Matapos Ang Pagguho Ng W.T.C. At Lumalangoy Sa Langis At Buhangin Ang Ilusyunadong Bald Eagle
sang-ayon sa kanila,
huminto daw ang daigdig
nang saksakin ng dalawang
eroplanong kinamkam
ng mga Taliban: ang American Airlines Flight 11
at United Airlines Flight 175
ang tadyang
at puyo
ng kambal na tore ng
World Trade Center
sa siyudad ng malaking mansanas
sa pulo't gatas
na lupain ng Estados Unidos--ika-11 ng Setyembre
dalawang libo't isa
anuman ang mga hakahaka, kurokuro at guniguning
nagsisibol matapos ang malagim na kapalaran
ng matitindig na gusaling lumamon
sa halos 3,000 sibilyan
ititiyak ko: hindi kailanman huminto ang daigdig
ng Estados Unidos
ng White House
ng West Point
paano hihinto ang daigdig kung ang makinarya
ng pang-aalipi'y iginigiya ng mga walang saysay
na digmaan
sa pagitan ng Agila at buhangin
Agila at hangin?
walang daigdig ang digmaan,
walang daigdig ang dolyar bagkus ay isang
mapusyaw na pangarap lamang:
isang bayang naglulunoy sa ilusyon
ng paghahari-
harian
sa kung alinmang bayang ninais
na dustahin at gatasan, guni-guning tumahak
sa mga siglo ng kasaysayan:
Philippines 1890s
Korea and China 1950-53
Guatemala 1954
Indonesia 1958
Cuba 1959-1961
Guatemala 1960
Congo 1964
Laos 1964-73
Vietnam 1961-73
Cambodia 1969-70
Guatemala 1967-69
Grenada 1983
Lebanon 1983, 1984
Libya 1986
El Salvador 1980s
Nicaragua 1980s
Iran 1987
Panama 1989
Iraq 1991
Kuwait 1991
Somalia 1993
Bosnia 1994, 1995
Sudan 1998
Afghanistan 1998
Yugoslavia 1999
Yemen 2002
Iraq 1991-2003
Iraq 2003-2005
Afghanistan 2001-05
Pakistan, 2002-2003 ...
nasaan ang daigdig na gumigiling sa panambitan
at panawagan?
sa mga biktimang lagi at laging
biktima lamang naroroon, kanila
ang daigdig
sila ang daigdig
ngunit iyon ay di humihinto kailanman
pagkat binabaybay, lumalaon lumalalim
tumitindi,
ng kanilang pananangis at himagsik
ang laya at hustisya ang tinapay ng lantay
na demokrasya at rebolusyon
hindi pag-aari ng iilan ang daigdig
hindi ito hihinto
sang-ayon sa kanilang
hakahaka, guniguni at ilusyon
Kasi Nga'y Kaparis Ng Apoy Ang Paniniwala Kong Matutupok Ang Lahat Nang Di Inaasahan
ang tansong monumento ni Bonifacio sa bungad
ng Tutuban Center Mall
ay ang tiyak din na lugar
kung saan dating nakatirik
ang kanilang bahay
bago ito sakupin ng Ferrocaril
at lapatan ng sala-salabat
na riles na bumutas
sa mga lansangan ng Maynila
at kalakhan ng Luzon.
1891 nang pasimulan ang biyaheng Manila-Dagupan,
na lalong nagpasibong sa kasaysayan
ng Divisoria,
ng Binondo,
ng Tondo.
…
mahaba ang kasaysayang sinasakop ng lugar na ito,
ang Tu tuba n,
na hinango sa salitang
Tuba.
mga ilang metro matutunton
mo ang tiyak ding lunan
kung saan itinatag ang Kataas-taasang
Kagalang-galangang
Katipunan
ng mga Anak ng Bayan,
ang bahay sa 72 Calle Azcarraga.
…
kasalukuyang nagbubunyi ang apoy sa gusaling Cluster,
at ako, bilang saksi lamang sa pagkakatupok ng bubong
at pangingitim ng pinturadong
mga pader at haligi,
ay saksi at saksi lamang.
higit isang araw ng pagbubunyi,
saan nga ba nagsimula
ang titis? sino
at paano?
…
may mga sabi-sabing sinadya ito.
…
kumpetensiya ng nagyayabangang mga gusali
ng kalakal
na nagsulputan sa tadyang ng Divisoria,
ng Binondo:
168
at 999,
Meisic Mall
at Lucky Chinatown,
mga higanteng kapital na kumitil
sa hininga
ng maliliit na puhunan ng maliliit
na paninda ng maliliit na tao
sa mga bangketa ng Recto at Ilaya,
ng Padre Rada
at San Nicolas,
taktikang kapitalista na ipinakilala
ng SM
at Robinson,
at Trinoma,
at Gateway,
na taktikang kapitalistang ipinakilala
ng kanluraning salaula sa dignidad ng tao
at paligid,
dalawang higanteng kumpanyang
pumatay
sa Abenida Rizal
at Escolta,
sa Dewey Boulevard
at Luneta.
…
bumaha ang mga miron,
nagsiritan ang mga tubig,
umalagwa sa himapapwid ang sirena
ng nagmamadaling firetruck,
sumayaw ang apoy sa bawat palapag,
nagsulputan ang mga alipato sa tuktok
ng naghihingalong bubong,
sing-itim ng burak
ang nag-uling na kisame,
nakababahala ang pagkabasag ng mga
jalousie na animo’y pagguhit ng kulog
sa langit na nabaog sa ulan,
impyerno
sa aking mga mata
ang pagdila ng apoy
sa lahat-lahat nitong maabot.
…
naikuwento ni Nanay:
dati na rin kaming nasunugan
noong sa Parola compound
pa sila naninirahan ni Tatay:
bagong mag-asawa
na agad sinampolan ng bangis
ng mapanlansi, higanteng apoy.
nasa sinapupunan ako ni nanay
nang mangyari iyon, sabi niya.
naalaala niyang hawak niya ang pakwan
niyang tiyan, na ako ang laman,
at naiwanan niya ang kaniyang sinelas
sa pagmamadaling iligtas
ang sarili
at ang ilang gamit:
isang nakatatakot na simula
para sa nagsisimulang pamilya.
…
sa apoy sumibol
ang utak ng tao.
…
kung may utak lamang
ang apoy,
marinig niya nawa
ang lungkot sa aking dibdib--
ang naglalahong kasaysayang
lumulukot
sa aking pananalig,
sa aking kabataan
sa paligid ng Tutuban.
Itinuturo Ng Apoy Na Lumalamon Sa Gusaling Cluster Ang Paghihimagsik
Tutuban ng aking kabataan, anong lagim,
anong punyal na nakatarak sa aking isipan
ang larawan mong nilalamon ng maitim na ulap
ng usok at ng malilikot na dila ng kahel na apoy.
Ngayong isa kang pangitain ng kawalang-sagot
sa mga bakit at paano, kailan at saan;
ipinanunumbalik ng iyong kasalukyang kalagayan
ang naglahong gunita ng aking kabataan:
noong bawat sulok mo'y kilala ng aking mga paa,
ang mga palaruan, ang mga basag na baldosa,
ang mga hagdan, ang makikislap mong ilaw at
ang tansuing tindig ni Bonifacio--ang puso ng iyong
pagkakakilanlan.
Nagbabanyuhay pa man din ang iyong kaanyuan,
ano't sumpa ang mga pagbabago sa iyong tadyang?
Tutuban ng aking kabataan, ikaw na laging kaulayaw
ng aking mga paa sa mga sandali ng paghahanap
ng sarili at materyal na hiling, igawad mo sa apoy
ang iyong kasaysayan--kasaysayang pinagsaluhan
ng libong mga paa, ng maputik na lupa, ng kultura
ng kapital at tubo, ng mga tela, ng mga suluk-sulok
na lihim ng kahirapan sa iyong paligid--igawad mo sa apoy
ang dapat nitong maunawa: sa iyo sumaysay ang gulok
ng Rebolusyon, ang gulok ni Bonifacio.
anong punyal na nakatarak sa aking isipan
ang larawan mong nilalamon ng maitim na ulap
ng usok at ng malilikot na dila ng kahel na apoy.
Ngayong isa kang pangitain ng kawalang-sagot
sa mga bakit at paano, kailan at saan;
ipinanunumbalik ng iyong kasalukyang kalagayan
ang naglahong gunita ng aking kabataan:
noong bawat sulok mo'y kilala ng aking mga paa,
ang mga palaruan, ang mga basag na baldosa,
ang mga hagdan, ang makikislap mong ilaw at
ang tansuing tindig ni Bonifacio--ang puso ng iyong
pagkakakilanlan.
Nagbabanyuhay pa man din ang iyong kaanyuan,
ano't sumpa ang mga pagbabago sa iyong tadyang?
Tutuban ng aking kabataan, ikaw na laging kaulayaw
ng aking mga paa sa mga sandali ng paghahanap
ng sarili at materyal na hiling, igawad mo sa apoy
ang iyong kasaysayan--kasaysayang pinagsaluhan
ng libong mga paa, ng maputik na lupa, ng kultura
ng kapital at tubo, ng mga tela, ng mga suluk-sulok
na lihim ng kahirapan sa iyong paligid--igawad mo sa apoy
ang dapat nitong maunawa: sa iyo sumaysay ang gulok
ng Rebolusyon, ang gulok ni Bonifacio.
Martes, Agosto 28, 2012
Le Jardin
ipagdidiinan ko, hindi kayo
hindi kayo ang dapat makulong at
palawayan ng dagitab sa katawang
pinasisigla ng kabataang gulang
hindi kayo ang masasama;
ang dapat kalusin sa lipunang ito'y
matagal nang nagtatago sa likod
ng sutlaing barong at kuwartong
magiginaw sa bantay-saradong
subdibisyong ang mga pader ay
inuslian ng mga bubog ng mamahaling
boteng luntian-kalawangin-kristalyado
ihampas natin sa kanilang mga ulo
ang dapat nilang maunawa
na hindi kayo, hindi kayo at hindi kayo
ang masasamang dapat kalusin
at ikulong at pintahan ng kung anu-
anong kaso: direktang asunto at pagsuway,
paglaban sa otoridad, pagsira sa gamit
ng gobyerno at di pagtalima sa pag-aresto--
mga hulog ng mapagpalang panginoon
sa kaitaastasang luklukan ng mga dakilang
pinagpala ng kapital at pamumuhunan
kapitapitagang mamamaslang ng karapatan;
ipagdidiinan ko, sampu ng aking mga daliri
at tula at milyon pintig ng aking dibdib,
wala silang karapatang ipataw sa inyo
ang hindi karapat-dapat para sa inyo:
Joselito Lagon, Jr., Wyrlo Enero, Johny Boy
Urlina, John Michael Lim... kabataang
kawit-bisig laban sa karahasan ng estadong
mapaniil, ipagdiinan nating ang masasama'y
wala sa hanay ng nag-aalay ng tinapay
sa salat na hapag, ang masasama'y malamig
ang talampakang inaantok, masasamang
dapat kalusin sa lalo't madaling panahon
*PALAYAIN ANG LE JARDIN 4!
ISAKDAL ANG VILLA ABRILLES!
hindi kayo ang dapat makulong at
palawayan ng dagitab sa katawang
pinasisigla ng kabataang gulang
hindi kayo ang masasama;
ang dapat kalusin sa lipunang ito'y
matagal nang nagtatago sa likod
ng sutlaing barong at kuwartong
magiginaw sa bantay-saradong
subdibisyong ang mga pader ay
inuslian ng mga bubog ng mamahaling
boteng luntian-kalawangin-kristalyado
ihampas natin sa kanilang mga ulo
ang dapat nilang maunawa
na hindi kayo, hindi kayo at hindi kayo
ang masasamang dapat kalusin
at ikulong at pintahan ng kung anu-
anong kaso: direktang asunto at pagsuway,
paglaban sa otoridad, pagsira sa gamit
ng gobyerno at di pagtalima sa pag-aresto--
mga hulog ng mapagpalang panginoon
sa kaitaastasang luklukan ng mga dakilang
pinagpala ng kapital at pamumuhunan
kapitapitagang mamamaslang ng karapatan;
ipagdidiinan ko, sampu ng aking mga daliri
at tula at milyon pintig ng aking dibdib,
wala silang karapatang ipataw sa inyo
ang hindi karapat-dapat para sa inyo:
Joselito Lagon, Jr., Wyrlo Enero, Johny Boy
Urlina, John Michael Lim... kabataang
kawit-bisig laban sa karahasan ng estadong
mapaniil, ipagdiinan nating ang masasama'y
wala sa hanay ng nag-aalay ng tinapay
sa salat na hapag, ang masasama'y malamig
ang talampakang inaantok, masasamang
dapat kalusin sa lalo't madaling panahon
*PALAYAIN ANG LE JARDIN 4!
ISAKDAL ANG VILLA ABRILLES!
Sabado, Agosto 18, 2012
Blas Dows Hawses
MANILA, Philippines - The government will forcibly relocate some 195,000 families - "blast" their homes if needed - from waterways in Metro Manila and around Laguna de Bay, for their own protection as well as to help mitigate against floods in and around the metropolis.
"They have to be removed," Public Works Secretary Rogelio Singson said on Monday after presenting a P352-billion flood control and mitigation masterplan to President Benigno Aquino III.
Later, he said: "I just received instructions from the President that if push comes to shove, we will have to blast these houses."
Singson said there are some 125,000 families currently living along Metro Manila waterways, and at least 70,000 more living in flood-prone areas around Laguna de Bay.
"Obviously, (relocation) needs very strong political will," Singson said. "Local government units should not allow families from taking residence in (or along) waterways within their jurisdiction."
PNoy to DPWH: Relocate 195,000 families from waterways - 'blast' their homes if necessary
Interaksyon.com
madaling ituro, na kasalanan ng maralita
kung bakit umaalingasaw ang lungsod
at masakit sa mata ang diyan at dito nilang
mga sampaying tila mga banderitas
kahit walang pista at holiday.
kapag dumarating ang sakuna, madaling
isisi na matigas ang kanilang ulo at wala
silang modo at bastos at walang galang
sa pamahalaang gusto lamang ay tulungan
silang ilagak sa one-of-a-kind na pabahay.
kaya't nang magtae ang langit--malakas at
mahinang ulan, taas-babang baha-- naghugas
lamang ng kamay ang gobyerno (political will)
hindi nila sisisihin ang kanilang uri, malinis
ang kanilang dakilang budhi.
kahit pinayagan nilang kamkamin ng mga
kapitalista ang malalawak na lupa sa kanayunan
kaya't sa kalunsuran bumabagsak ang mga paa;
kahit pinahintulutan nilang ipakalbo sa mga ito
ang kagubatan at kabundukan;
kahit bukas-palad nilang ibinigay ang mga kuweba
at ilog sa mga kumpanya ng pagmimina; kahit
pabaya nilang pinahintulutang magtindig
ng mga gusali, nang basta-basta, kahit walang
matinong plano, ang DMCI at SMDC;
kahit huli sa kanilang listahan ang disater prepared-
ness; kahit paulit-ulit ang sakuna at paulit-ulit
din ang relief operation at rescue operation;
kahit na ganito, kahit na ganyan, hinding-hindi
nila sisisihin ang kanilang sarili
at malakas pa ang loob nilang kumaway sa ibabaw
ng trak at mamigay ng mumong bigas at isang takal
ng limos sa mga maralitang bastos at walang modo
at pasaway kaya't naghihirap ang bayan, kaya't
kailangang pasabugin ang kanilang bahay
silang maralitang inagawan ng pagpipilian, silang
lagi nang may kasalanan.
Miyerkules, Agosto 15, 2012
Lagi Na At Malungkot Sa Aming Bayan
May araw ding ang luha mo’y masasaid, matutuyo,
may araw ding di na luha sa mata mong namumugto
ang dadaloy, kundi apoy, at apoy na kulay dugo
samantalang ang dugo mo ay aserong kumukulo;
sisigaw kang buong giting sa liyab ng libong sulo
at ang lumang tanikala’y lalagutin mo ng punlo!
Kung Tuyo na ang Luha Mo, Aking Bayan,
Amado V. Hernandez
Lagi na at malungkot sa aming bayan.
Sinisiil ng tagtuyot ang mga sikmurang naghumpak
At babad sa ulan ang mga matang tinutudla
Ng hapis at dusa.
Nakayuko ang mga talahib na waring mga musmos
Na nakaluhod sa altar ng milagro;
Sumasamo ng tining sa nagburak na pangarap,
Humihiling ng habag sa libaging hininga.
Kumakaway ang mga kawayan, di naghahantad
Ng tapang sa unos.
Bagkus, nakatundos itong nakamata sa langit—
Naghihintay ng kamatayang nakaabang, ilalatay sa katawan.
Mga uhay ng palay na nilipasan ng gintong-balat,
Nakahiga sa tigang na tadyang ng nilalagnat na parang.
Nakapamaywang ang mga gusali, nitsong malalamig,
Nakatitig-hamak
Sa butas na bubong ng mga dampa’t barungbarong
Sa nagtuklap na tarpolinang tabike;
Putikang sahig na nakahalik sa kawalan,
Mga haliging singtibay ng nauupos na pag-asa
At kisameng naglundo sa rupok—
Sinigid-lunod ng luhang rumaragasa
Sa estero’t ilog ng dustang buhay.
Lagi na at malungkot sa aming bayan.
May mga palad na nagbitak,
Naghahanap ng sariling pilapil.
Sila na tumitingkal ng lupang nakakuyom
Sa pangil ng mga halimaw.
Mga halimaw itong sumasakmal sa mga naisin
At hangaring ang mga silahis sa umaga’y haplos
Ng pag-ibig na maglalatag ng banig
Sa namutlang takipsilim.
May mga tuhod na nakalublob sa putik;
Inaararo ang sariling luhang sumapi sa patubig.
Mga pawis na kinatas ng pagod
At di mailigtas ng sambalilo sa ngitngit ng araw.
Mga tansuing bisig na naghuhumiyaw ang kalamnan,
Sa lakas na sinipsip ng umimpis na katiyakan—
Sa isang bukas na tangan ng anak ang mga aklat
At patugpa sa landas ng karunungan,
Nag-iisang pamana ng tulad niyang nagbibilang ng gatla
Sa mga panahon;
Sa isang bukas na umaawit ang mga pipit sa pawid na bubong,
At ang maybahay na maghahatid ng pananghalian
Ay inukitan ng dalisay na ngiti.
Api siyang nagbibilang ng gatlang nakabalangkas
Sa siwang ng lupang humihiyaw ng kalinga
Na iginagawad niyang nagsaluya ang mga daliri sa paa.
Lagi na at malungkot sa aming bayan.
Umaandar, yumuyugyog ang mga makina
Sa malalangis na pabrika.
Nagbubuga ng kabuteng-usok sa abuhing langit.
At ang pumipintig na ugat—nagbibigay-hininga
Sa mga makinang lumilikha ng tubo’t puhunan
Ay dayukdok na nangingitim ang mga damit,
Tulad ng pangarap na tinakasan ng kaganapan;
Grasang singdilim ng langit na walang bituin.
Nangasuksok ang mga dumi sa pudpod nang mga kuko,
Waring dulo ng kamay-orasang naliligaw sa bulong ng segundo.
Silang nililimusan ng barya-baryang kalansing, pang-agdong
Sa buhay na binabastos ng alingasaw at alimuom,
Ng alikabok at kalawang.
Hugong ng mga turnilyo’t bakal,
Palahaw ng mga martilyong ipinupukpok sa dibdib
Na hinulma nang maging manhid sa daing
Ng bunsong umoonse ang sipon, nanlilimahid
Sa dungis at malnutrisyon;
Ng asawang binugbog ng dalitang kalagayan
Sa bituka ng malupit na kalunsuran.
Brasong binulok ng kapagalan.
Binting isinangla sa walong-oras-higit na paggawa.
Naghihintay sa katapusang
Dumadaan nang walang pangungumusta
Sa sadlak na kapalaran.
Lagi na at malungkot sa aming bayan.
Ang mga tabing-dagat ay kinukumutan ng pangamba.
May bula ang dila ng mga alon,
Nakangangang kalderong walang laman ang laot.
Sisid-ahon ang maaalat-nangaliskis na balat,
Inihihigpit ang mga bisig sa paghampas ng daluyong.
Sa mga panahong nawawala ang estrelyang gumagabay
Sa landas ng bangka—ninakaw ng mabangis na ulap—
Malamig ang haplos ng baliw na habagat.
Bitbit ang lamparang-de-gaas,
Mga santelmong apoy silang nilalamon ng dilim,
Ng guhit-tagpuan,
Ng halik ng tubig.
At kaparis ng tahimik na paglangoy ng mga galunggong,
Ng pagsayaw ng mga halamang dagat,
Ng paglalamat ng mga koral—sinasakmal sila ng kawalan.
Silang naglalapag ng pritong matang-baka,
Silang naglalapag ng sinigang na salmon at inihaw na tuna,
Silang naglalapag ng sarsiadong labahita,
Silang naglalapag ng ginataang sapsap,
Sa mga adornadong dulang
Ay nag-uulam ng de-latang sardinas;
Humihigop ng sabaw—isang dahop na bukas.
Lagi na at malungkot sa aming bayan
Basa ang mga aklat sa tag-ulan
At punit sa katag-arawan.
Sumisigaw ang napunit na bubong
At pumapalatak ang bitak ng mga pader.
Umaalog na mga haliging nakatindig
Sa duwag na lupang walang katiyakan ang pundasyon.
Nagbabalseng mga upuang isa sa tatlo,
Silid-aralang mainit,
Silid-aralang pinasikip ng naglalampungang balikat.
Maramot ang aral at karunungan sa butas na bulsa,
Bukas-tarangkahan sa mga paang nakadadampi sa alpombra.
Sa pag-usad ng mga panahong dapat ihimpil sa silid-aralan,
Mabibilang sa mga daliring nagkalyo,
Sa mga nalagas-sunog na kilay
Ang makatatangan ng isang pirasong papel
Na magtatakda ng uri sa lipunang marahas:
Ang magiging nars ay magiging kerteyker na magpupunas
Ng mapuputing puwit ng mga ulyaning matatanda sa Europa.
Ang magiging doktor ay magiging nars na mag-aabot ng hiringggilya
Sa banyagang superyor na bughaw ang balintataw.
Ang magiging inhenyero’y magsusukat ng lupa at maghahalo ng semento
Sa umaasong buhangin ng Gitnang Silangan.
Ang magiging arkitekto’y guguhit-balangkas ng mansiyon
Ng mga diyus-diyosang pinagpala ng pagsasamantala.
Ang mga guro’y puputulan ng ulo o dili kaya’y magtuturo
Sa mga banyagang pilipit ang dila sa ingles.
Silang magiging alipin ng visa at dolyar, ng disyerto at niyebe
Sa kabilang pampang ng kabihasnan.
Mapipilitang sumakay sa eroplanong-papel nilang pangarap:
Magsubo ng buhay sa naghihingalong pamilya.
At ang mga sinawing-palad
Na di makatatawid sa ilog ng pagkatuto’y ibabartolina
Sa maruming kuko ng kapagalan, dito man o sa mga lupaing nagpapalastas
Ng pulu’t pukyutang pag-unlad—karpintero, latero,
Paspudkru, kargador at iba pang ibibilang sa hanay
Ng mga utus-utusang pagdadamutan ng kanin at tinapay.
Lagi na at malungkot sa aming bayan.
Sinisiil ng tagtuyot ang mga sikmurang naghumpak
At babad sa ulan ang mga matang tinutudla
Ng hapis at dusa.
Ipinapako sa krus ng kahirapan, pinagdadamutan
Ng dangal at ligaya.
Kaya’t humihiyaw ang mga hibik,
Naninindak ang mga tangis.
Sa mga kalyehon at eskinita.
Sa mga estero at tulay.
Sa mga parang at talampas.
Sa mga pampang at laot.
Waring isang awiting sumusuot
Sa himaymay ng utak,
Nagbabanyuhay bilang isang babala.
Mag-aanyong kamao ang mga luha
Talampakan ang mga dusa,
Bibig ang mga pangamba.
Itutuldok sa hangin,
Imamartsa sa abenida’t kaparangan.
Isisigaw ang dapat nang mabatid,
Itatakda ang kaligtasan at katubusan
Dahil lagi na at malungkot itong aming bayan.
may araw ding di na luha sa mata mong namumugto
ang dadaloy, kundi apoy, at apoy na kulay dugo
samantalang ang dugo mo ay aserong kumukulo;
sisigaw kang buong giting sa liyab ng libong sulo
at ang lumang tanikala’y lalagutin mo ng punlo!
Kung Tuyo na ang Luha Mo, Aking Bayan,
Amado V. Hernandez
Lagi na at malungkot sa aming bayan.
Sinisiil ng tagtuyot ang mga sikmurang naghumpak
At babad sa ulan ang mga matang tinutudla
Ng hapis at dusa.
Nakayuko ang mga talahib na waring mga musmos
Na nakaluhod sa altar ng milagro;
Sumasamo ng tining sa nagburak na pangarap,
Humihiling ng habag sa libaging hininga.
Kumakaway ang mga kawayan, di naghahantad
Ng tapang sa unos.
Bagkus, nakatundos itong nakamata sa langit—
Naghihintay ng kamatayang nakaabang, ilalatay sa katawan.
Mga uhay ng palay na nilipasan ng gintong-balat,
Nakahiga sa tigang na tadyang ng nilalagnat na parang.
Nakapamaywang ang mga gusali, nitsong malalamig,
Nakatitig-hamak
Sa butas na bubong ng mga dampa’t barungbarong
Sa nagtuklap na tarpolinang tabike;
Putikang sahig na nakahalik sa kawalan,
Mga haliging singtibay ng nauupos na pag-asa
At kisameng naglundo sa rupok—
Sinigid-lunod ng luhang rumaragasa
Sa estero’t ilog ng dustang buhay.
Lagi na at malungkot sa aming bayan.
May mga palad na nagbitak,
Naghahanap ng sariling pilapil.
Sila na tumitingkal ng lupang nakakuyom
Sa pangil ng mga halimaw.
Mga halimaw itong sumasakmal sa mga naisin
At hangaring ang mga silahis sa umaga’y haplos
Ng pag-ibig na maglalatag ng banig
Sa namutlang takipsilim.
May mga tuhod na nakalublob sa putik;
Inaararo ang sariling luhang sumapi sa patubig.
Mga pawis na kinatas ng pagod
At di mailigtas ng sambalilo sa ngitngit ng araw.
Mga tansuing bisig na naghuhumiyaw ang kalamnan,
Sa lakas na sinipsip ng umimpis na katiyakan—
Sa isang bukas na tangan ng anak ang mga aklat
At patugpa sa landas ng karunungan,
Nag-iisang pamana ng tulad niyang nagbibilang ng gatla
Sa mga panahon;
Sa isang bukas na umaawit ang mga pipit sa pawid na bubong,
At ang maybahay na maghahatid ng pananghalian
Ay inukitan ng dalisay na ngiti.
Api siyang nagbibilang ng gatlang nakabalangkas
Sa siwang ng lupang humihiyaw ng kalinga
Na iginagawad niyang nagsaluya ang mga daliri sa paa.
Lagi na at malungkot sa aming bayan.
Umaandar, yumuyugyog ang mga makina
Sa malalangis na pabrika.
Nagbubuga ng kabuteng-usok sa abuhing langit.
At ang pumipintig na ugat—nagbibigay-hininga
Sa mga makinang lumilikha ng tubo’t puhunan
Ay dayukdok na nangingitim ang mga damit,
Tulad ng pangarap na tinakasan ng kaganapan;
Grasang singdilim ng langit na walang bituin.
Nangasuksok ang mga dumi sa pudpod nang mga kuko,
Waring dulo ng kamay-orasang naliligaw sa bulong ng segundo.
Silang nililimusan ng barya-baryang kalansing, pang-agdong
Sa buhay na binabastos ng alingasaw at alimuom,
Ng alikabok at kalawang.
Hugong ng mga turnilyo’t bakal,
Palahaw ng mga martilyong ipinupukpok sa dibdib
Na hinulma nang maging manhid sa daing
Ng bunsong umoonse ang sipon, nanlilimahid
Sa dungis at malnutrisyon;
Ng asawang binugbog ng dalitang kalagayan
Sa bituka ng malupit na kalunsuran.
Brasong binulok ng kapagalan.
Binting isinangla sa walong-oras-higit na paggawa.
Naghihintay sa katapusang
Dumadaan nang walang pangungumusta
Sa sadlak na kapalaran.
Lagi na at malungkot sa aming bayan.
Ang mga tabing-dagat ay kinukumutan ng pangamba.
May bula ang dila ng mga alon,
Nakangangang kalderong walang laman ang laot.
Sisid-ahon ang maaalat-nangaliskis na balat,
Inihihigpit ang mga bisig sa paghampas ng daluyong.
Sa mga panahong nawawala ang estrelyang gumagabay
Sa landas ng bangka—ninakaw ng mabangis na ulap—
Malamig ang haplos ng baliw na habagat.
Bitbit ang lamparang-de-gaas,
Mga santelmong apoy silang nilalamon ng dilim,
Ng guhit-tagpuan,
Ng halik ng tubig.
At kaparis ng tahimik na paglangoy ng mga galunggong,
Ng pagsayaw ng mga halamang dagat,
Ng paglalamat ng mga koral—sinasakmal sila ng kawalan.
Silang naglalapag ng pritong matang-baka,
Silang naglalapag ng sinigang na salmon at inihaw na tuna,
Silang naglalapag ng sarsiadong labahita,
Silang naglalapag ng ginataang sapsap,
Sa mga adornadong dulang
Ay nag-uulam ng de-latang sardinas;
Humihigop ng sabaw—isang dahop na bukas.
Lagi na at malungkot sa aming bayan
Basa ang mga aklat sa tag-ulan
At punit sa katag-arawan.
Sumisigaw ang napunit na bubong
At pumapalatak ang bitak ng mga pader.
Umaalog na mga haliging nakatindig
Sa duwag na lupang walang katiyakan ang pundasyon.
Nagbabalseng mga upuang isa sa tatlo,
Silid-aralang mainit,
Silid-aralang pinasikip ng naglalampungang balikat.
Maramot ang aral at karunungan sa butas na bulsa,
Bukas-tarangkahan sa mga paang nakadadampi sa alpombra.
Sa pag-usad ng mga panahong dapat ihimpil sa silid-aralan,
Mabibilang sa mga daliring nagkalyo,
Sa mga nalagas-sunog na kilay
Ang makatatangan ng isang pirasong papel
Na magtatakda ng uri sa lipunang marahas:
Ang magiging nars ay magiging kerteyker na magpupunas
Ng mapuputing puwit ng mga ulyaning matatanda sa Europa.
Ang magiging doktor ay magiging nars na mag-aabot ng hiringggilya
Sa banyagang superyor na bughaw ang balintataw.
Ang magiging inhenyero’y magsusukat ng lupa at maghahalo ng semento
Sa umaasong buhangin ng Gitnang Silangan.
Ang magiging arkitekto’y guguhit-balangkas ng mansiyon
Ng mga diyus-diyosang pinagpala ng pagsasamantala.
Ang mga guro’y puputulan ng ulo o dili kaya’y magtuturo
Sa mga banyagang pilipit ang dila sa ingles.
Silang magiging alipin ng visa at dolyar, ng disyerto at niyebe
Sa kabilang pampang ng kabihasnan.
Mapipilitang sumakay sa eroplanong-papel nilang pangarap:
Magsubo ng buhay sa naghihingalong pamilya.
At ang mga sinawing-palad
Na di makatatawid sa ilog ng pagkatuto’y ibabartolina
Sa maruming kuko ng kapagalan, dito man o sa mga lupaing nagpapalastas
Ng pulu’t pukyutang pag-unlad—karpintero, latero,
Paspudkru, kargador at iba pang ibibilang sa hanay
Ng mga utus-utusang pagdadamutan ng kanin at tinapay.
Lagi na at malungkot sa aming bayan.
Sinisiil ng tagtuyot ang mga sikmurang naghumpak
At babad sa ulan ang mga matang tinutudla
Ng hapis at dusa.
Ipinapako sa krus ng kahirapan, pinagdadamutan
Ng dangal at ligaya.
Kaya’t humihiyaw ang mga hibik,
Naninindak ang mga tangis.
Sa mga kalyehon at eskinita.
Sa mga estero at tulay.
Sa mga parang at talampas.
Sa mga pampang at laot.
Waring isang awiting sumusuot
Sa himaymay ng utak,
Nagbabanyuhay bilang isang babala.
Mag-aanyong kamao ang mga luha
Talampakan ang mga dusa,
Bibig ang mga pangamba.
Itutuldok sa hangin,
Imamartsa sa abenida’t kaparangan.
Isisigaw ang dapat nang mabatid,
Itatakda ang kaligtasan at katubusan
Dahil lagi na at malungkot itong aming bayan.
Miyerkules, Agosto 8, 2012
Melonkoli En Da Inpinit Sadness Ni Glori
melonkolyang pagsisisi;
kumain ng melon, kung bakit pa kasi.
'yan tuloy, naunsyami
party-party with family.
melondramang higanti;
nanggalaiting melon, siya nang bumawi.
'yan ang justice-poetry
deux ex machina, yipee!
kumain ng melon, kung bakit pa kasi.
'yan tuloy, naunsyami
party-party with family.
melondramang higanti;
nanggalaiting melon, siya nang bumawi.
'yan ang justice-poetry
deux ex machina, yipee!
Sapilitang Pagkawala
ganito namin ipinagdiriwang ang iyong kaarawan:
nauupo kami nang walang kibo sa paligid ng mesa
at mag-uusap ang aming mga mata, walang mga salita
ang mamumukadkad sa aming mga labi, wala kahit
isang ngiti, kundi, mga garalgal na hikbi lamang at
tagong pangungulila. sa hapag, makulay ang sinangag,
nagsalit-salit ang ginisang bawang at sibuyas, humihimlay
sa hangin ang samyo ng itlog-maalat at patis, kamatis
at aso ng kapeng walang krema. isang bakanteng silya
ang nakalaan para iyo.
ganito namin ipinagdiriwang ang iyong kaarawan, oo,
almusal ang pinili naming yugto ng pagsasalo.
dahil gusto naming alalahanin ang mga kuwento
na ninakaw ka ng maiitim na anino, isang umagang
tila nitsong malamig ang simoy ng hangin.
nauupo kami nang walang kibo sa paligid ng mesa
at mag-uusap ang aming mga mata, walang mga salita
ang mamumukadkad sa aming mga labi, wala kahit
isang ngiti, kundi, mga garalgal na hikbi lamang at
tagong pangungulila. sa hapag, makulay ang sinangag,
nagsalit-salit ang ginisang bawang at sibuyas, humihimlay
sa hangin ang samyo ng itlog-maalat at patis, kamatis
at aso ng kapeng walang krema. isang bakanteng silya
ang nakalaan para iyo.
ganito namin ipinagdiriwang ang iyong kaarawan, oo,
almusal ang pinili naming yugto ng pagsasalo.
dahil gusto naming alalahanin ang mga kuwento
na ninakaw ka ng maiitim na anino, isang umagang
tila nitsong malamig ang simoy ng hangin.
Mag-subscribe sa:
Mga Post (Atom)